Na univerzitetima u Bosni i Hercegovini autonomija i akademske slobode sve su više ugrožene političkim pritiscima, dok se visoko obrazovanje umjesto reformama i razvojem bavi odbranom vlastite institucionalne nezavisnosti, poručeno je danas na sesiji Asocijacije nezavisnih intelektualaca “Krug 99” o temi “Autonomija i akademske slobode univerziteta u BiH i evropskom prostoru”.
Uvodničari su bili rektor Univerziteta u Zenici Jusuf Duraković, bivši rektor Univerziteta u Sarajevu Muharem Avdispahić i bivši rektor Univerziteta “Džemal Bijedić” u Mostaru Elvir Zlomušica.
Duraković je upozorio da se u Bosni i Hercegovini malo govori o akademskim slobodama, iako su autonomija univerziteta i akademska samouprava zagarantirane Okvirnim zakonom o visokom obrazovanju BiH.
Prema njegovim riječima, problem nastaje jer niži nivoi vlasti, prije svega kantoni, često ne poštuju više pravne akte, što otvara prostor za politički uticaj na upravljanje univerzitetima.
Istaknuo je da je Univerzitet u Zenici u posljednje četiri godine dobio četiri odluke Ustavnog suda BiH kojima su pojedine odredbe kantonalnog Zakona o visokom obrazovanju proglašene neustavnim i neusaglašenim s državnim okvirnim zakonom.
Podsjetio je da su osporene odredbe kojima je kantonalna vlast davala saglasnost na izbor rektora i prorektora, upravnom odboru pravo donošenja statuta univerziteta, kao i mogućnost smjene rektora.
– Imamo problem s bahatom politikom i vlašću koja želi staviti Univerzitet u Zenici pod potpunu političku kontrolu – rekao je Duraković.
Naglasio je da je dodatni problem činjenica da se pitanje usaglašenosti zakona s Okvirnim zakonom može otvoriti samo kroz sudske procese, nakon čega redovni sud odlučuje hoće li predmet uputiti Ustavnom sudu BiH.
Govoreći o evropskim iskustvima, Avdispahić je podsjetio da univerzitet spada među rijetke institucije koje su kroz stoljeća zadržale kontinuitet i prepoznatljivu društvenu ulogu.
Kazao je da evropska tradicija visokog obrazovanja počiva na akademskoj slobodi, institucionalnoj autonomiji i samoupravi univerziteta, od Humboldtove tradicije do savremenog evropskog prostora visokog obrazovanja.
Podsjetio je i na Magna Chartu Universitatum iz 1988. godine, koju su potpisali rektori evropskih univerziteta, među njima i Univerziteta u Sarajevu, ističući da taj dokument potvrđuje neodvojivost visokog obrazovanja, istraživanja i autonomije univerziteta.
Avdispahić je naveo da savremeni evropski model podrazumijeva da država definira pravni okvir, strateške ciljeve i ukupni grant za finansiranje, dok univerzitet samostalno upravlja sredstvima, planira razvoj i donosi akademske odluke.
– Ključno evropsko načelo je da država definira ciljeve, a univerzitet bira akademske mehanizme njihovog ostvarivanja, ne da ministarstvo operativno upravlja akademskim odlukama – rekao je Avdispahić.
Ocijenio je i da postojeći model trezorskog poslovanja otvara pitanje da li su univerziteti samostalne javne institucije ili tek administrativni korisnici budžetskih sredstava.
Zlomušica je upozorio da univerziteti u Bosni i Hercegovini zaostaju za većinom zemalja nastalih raspadom bivše Jugoslavije, a jedan od razloga vidi upravo u ugroženoj autonomiji visokoškolskih ustanova.
Kazao je da se univerziteti previše bave sami sobom i političkim pritiscima, umjesto reformama i uključivanjem u procese koji bi ih približili kvalitetu evropskih univerziteta.
Prema njegovim riječima, evidentno je miješanje političkih partija i vjerskih zajednica u rad univerziteta, ali i izostanak snažnijeg otpora unutar same akademske zajednice.
Kao primjer otpora pritiscima naveo je Univerzitet u Beogradu, koji je posljednjih godina, kako je rekao, izložen snažnim političkim atacima.
Zlomušica je ocijenio da je autonomija univerziteta u BiH danas, u većoj ili manjoj mjeri, ugrožena na svim visokoškolskim ustanovama.
Argument.ba
