Na krajnjem sjeveru planete, u norveškom arhipelagu Svalbard, nalazi se Longyearbyen — grad koji je već sam po sebi neobičan. Smješten duboko u Arktiku, okružen planinama, glečerima i polarnom tišinom, Longyearbyen je godinama poznat kao jedno od najposebnijih naseljenih mjesta na svijetu. Ali jedna činjenica posebno izaziva pažnju: u tom gradu mrtve uglavnom više ne sahranjuju.
Razlog nije nikakav mit niti lokalna legenda, nego surova fizika tla. Longyearbyen se nalazi na području permafrosta, odnosno trajno zaleđenog tla. U takvim uslovima tijela se ne razgrađuju onako kako bi to činila u uobičajenim grobljima, zbog čega je još sredinom prošlog stoljeća lokalna praksa sahranjivanja praktično zaustavljena.
Danas zvanične turističke informacije za Svalbard navode da osobe koje su bile rezidenti Svalbarda u trenutku smrti imaju pravo na ukop urne na groblju u Longyearbyenu, što pokazuje da grad nije potpuno “bez groblja”, ali klasične sahrane odavno nisu uobičajeno rješenje. Upravo zbog toga teško bolesni stanovnici uglavnom se prebacuju na norveško kopno kada postane jasno da im je potrebna dugotrajna ili završna zdravstvena njega.
Iza svega stoji permafrost, jedna od ključnih karakteristika arktičkih područja. Riječ je o tlu koje ostaje smrznuto tokom dugih vremenskih perioda, a upravo takvi uslovi snažno utiču na život, gradnju, infrastrukturu i svakodnevicu na krajnjem sjeveru. Britannica navodi da permafrost oblikuje čitava područja Arktika i nameće posebna pravila života u tim sredinama.
Longyearbyen je, inače, najveće naselje na Svalbardu i administrativni centar ovog arhipelaga. Iako izgleda kao rub svijeta, riječ je o pravom gradu sa školom, trgovinama, restoranima, univerzitetskim sadržajima i turističkom ponudom. Zvanične stranice Visit Svalbard opisuju ga kao “glavni grad” arhipelaga, smješten na 78 stepeni sjeverne geografske širine, tek nešto više od hiljadu kilometara od Sjevernog pola.
Upravo spoj normalnog urbanog života i ekstremnih prirodnih uslova čini Longyearbyen toliko fascinantnim. To je mjesto gdje ljudi žive sasvim stvarne živote — rade, školuju djecu, odlaze u kupovinu i planiraju budućnost — ali istovremeno poštuju pravila koja drugdje zvuče gotovo nestvarno. Među njima je i ono da smrt, barem kada je riječ o posljednjem počivalištu, u ovom gradu ne slijedi uobičajeni tok.
Zbog toga Longyearbyen redovno završava na listama najneobičnijih mjesta na svijetu. Ne zato što ondje važe izmišljeni zakoni, nego zato što priroda postavlja granice koje ni moderna civilizacija ne može lako promijeniti. U gradu duboko pod arktičkim nebom, led i dalje odlučuje čak i o onome o čemu se drugdje rijetko razmišlja — gdje i kako ljudi završavaju svoj životni put.
Argument.ba
